CBD a układ odpornościowy — co wiadomo z badań, a czego nie

Skąd pytanie o CBD i odporność

Hasło „CBD na odporność” pojawia się w reklamach znacznie częściej niż w literaturze naukowej. Powód jest zrozumiały: układ endokannabinoidowy jest powiązany z komórkami odpornościowymi, a w badaniach laboratoryjnych CBD zmieniało wydzielanie cytokin. Od takich obserwacji do stwierdzenia, że olejek chroni przed przeziębieniem, droga jest jednak bardzo daleka. W tym tekście oddzielamy to, co zbadano, od tego, co jest dopowiedzeniem.

CBD w kilku zdaniach

Kannabidiol (CBD) to jeden z ponad stu kannabinoidów obecnych w konopiach. Nie wywołuje odurzenia charakterystycznego dla THC. Komitet ekspertów WHO w przeglądzie z 2018 r. ocenił, że CBD nie wykazuje potencjału uzależniającego. W UE ekstrakty CBD dodawane do żywności wymagają zezwolenia jako nowa żywność (novel food) — do tej pory żadnego takiego zezwolenia nie wydano. Jedynym produktem z CBD o statusie leku jest preparat na receptę, stosowany w wybranych, rzadkich postaciach padaczki. Formy, w jakich CBD występuje, zebraliśmy w katalogu produktów CBD, a stan prawny — w tekście czy CBD jest legalne w Polsce.

Układ endokannabinoidowy a komórki odpornościowe

Układ endokannabinoidowy tworzą receptory (głównie CB1 i CB2), wytwarzane przez organizm endokannabinoidy (anandamid i 2-AG) oraz enzymy, które je rozkładają. Receptory CB2 występują licznie na komórkach układu odpornościowego — limfocytach, makrofagach, komórkach mikrogleju w mózgu. To dlatego badacze interesują się kannabinoidami w kontekście reakcji zapalnej.

Samo CBD ma przy tym niewielkie powinowactwo do receptorów CB1 i CB2. Jego aktywność w komórkach opisuje się przez wiele innych punktów uchwytu — m.in. receptory TRPV1, 5-HT1A, GPR55 i PPAR-γ oraz hamowanie enzymu rozkładającego anandamid. Tak rozproszony mechanizm to jeden z powodów, dla których wyniki badań trudno sprowadzić do prostych wniosków.

Co pokazały badania

Komórki i zwierzęta

Większość danych o CBD i odporności pochodzi z hodowli komórkowych oraz modeli zwierzęcych, głównie gryzoni. W takich warunkach CBD zmniejszało wydzielanie niektórych cytokin prozapalnych (np. TNF-α, IL-6), ograniczało namnażanie limfocytów i zmieniało aktywność mikrogleju. Stężenia stosowane w eksperymentach bywały jednak wyższe niż te, które pojawiają się we krwi człowieka po typowej porcji olejku, a modele chorób u zwierząt tylko częściowo odpowiadają chorobom ludzi.

Ludzie

Brakuje badań klinicznych sprawdzających, czy CBD przyjmowane przez zdrowych dorosłych zmienia częstość lub przebieg infekcji. Nie ma dowodów, że CBD zapobiega przeziębieniu, grypie ani innym zakażeniom. Badania u ludzi dotyczyły przede wszystkim innych zagadnień — padaczki lekoopornej, lęku, snu, stanów zapalnych w konkretnych chorobach — i w większości były małe albo krótkie.

Wynik dwuznaczny z samej natury

Nawet obiecujące wyniki przedkliniczne nie oznaczają automatycznie czegoś „dobrego dla odporności”. Tłumienie odpowiedzi zapalnej bywa pożądane, gdy jest ona nadmierna, ale ta sama odpowiedź jest potrzebna do zwalczania drobnoustrojów. Autorzy prac przeglądowych zwracają uwagę, że immunosupresyjne efekty kannabinoidów obserwowane w laboratorium mogłyby teoretycznie osłabiać obronę przed zakażeniem. Czy ma to znaczenie przy ilościach przyjmowanych przez konsumentów — nie wiadomo. Uczciwa odpowiedź na pytanie, czy CBD wzmacnia odporność, brzmi więc: tego nie zbadano.

Stres, sen i odporność — argument pośredni

Często spotykany wywód wygląda tak: przewlekły stres i niedobór snu osłabiają układ odpornościowy, a CBD zmniejsza stres i poprawia sen, więc pośrednio wzmacnia odporność. Pierwsza część jest dobrze udokumentowana — zarówno krótki sen, jak i długotrwały stres wiążą się z gorszą odpowiedzią immunologiczną. Druga część jest słaba: badania CBD w kontekście lęku to głównie małe próby z pojedynczymi dawkami rzędu 300–600 mg w warunkach laboratoryjnych, a badania nad snem dają wyniki niejednoznaczne. Cały łańcuch „CBD → mniej stresu → lepsza odporność” nie został sprawdzony w żadnym badaniu. Więcej o badaniach nad stresem piszemy w tekście CBD a stres.

Co ma udokumentowany związek z układem odpornościowym

W UE oświadczenia zdrowotne dotyczące układu odpornościowego zatwierdzono po ocenie EFSA dla kilku składników — m.in. witaminy D, witaminy C, cynku i selenu. Nie znaczy to, że każdy potrzebuje ich suplementacji, lecz że ich związek z prawidłowym funkcjonowaniem odporności został oceniony i uznany. Zestawienie witaminy D z CBD omawiamy w tekście CBD i witamina D3. Poza suplementami znaczenie mają:

• szczepienia zalecane dla danego wieku i stanu zdrowia,
• sen w wymiarze około 7–9 godzin u dorosłych,
• regularna aktywność fizyczna,
• dieta z warzywami, owocami i odpowiednią ilością białka,
• niepalenie tytoniu i unikanie dymu.

Bezpieczeństwo i interakcje

EFSA w oświadczeniu z 2022 r. uznała, że dane o bezpieczeństwie CBD jako składnika żywności są niewystarczające, by ustalić bezpieczną dawkę. Wskazała luki dotyczące wpływu na wątrobę, przewód pokarmowy, układ hormonalny i nerwowy oraz na samopoczucie psychiczne. Brytyjska FSA zaleca zdrowym dorosłym, by ostrożnościowo nie przekraczali 10 mg CBD dziennie.

• Interakcje z lekami — CBD hamuje enzymy wątrobowe z grupy cytochromu P450 (m.in. CYP3A4, CYP2C19, CYP2C9) i może podnosić stężenie innych leków, np. przeciwzakrzepowych (warfaryna), przeciwpadaczkowych (klobazam) czy immunosupresyjnych (takrolimus).
• Choroby autoimmunologiczne i leki immunomodulujące — to grupa, w której nieprzewidywalny wpływ na odpowiedź immunologiczną i ryzyko interakcji mają szczególne znaczenie. Decyzja należy do lekarza prowadzącego, nie do sprzedawcy ani forum.
• Wątroba — w badaniach leku zawierającego CBD obserwowano wzrost enzymów wątrobowych, zwłaszcza przy wysokich dawkach i w połączeniu z kwasem walproinowym.
• Ciąża i karmienie piersią — brak danych o bezpieczeństwie; zalecenia urzędów są jednoznaczne: nie stosować.
• Jakość produktu — deklarowana zawartość CBD nie zawsze zgadza się z rzeczywistą. Analiza laboratoryjna partii (CoA) pozwala sprawdzić ilość CBD i THC.

Jak czytać obietnice „na odporność” przy produktach z CBD

Skoro CBD nie ma zatwierdzonych oświadczeń zdrowotnych, opis produktu, który przypisuje mu wpływ na odporność, powinien budzić czujność. Kilka sygnałów, na które warto zwrócić uwagę:

• powoływanie się na „badania” bez podania, czy chodzi o komórki, zwierzęta, czy ludzi,
• przenoszenie wyników z badań leku na receptę na olejek sprzedawany bez recepty,
• sugestia, że produkt może zastąpić leczenie, szczepienie lub wizytę u lekarza,
• brak informacji o ilości CBD w porcji w miligramach i brak wyniku analizy partii,
• przypisywanie CBD oświadczeń, które w rzeczywistości dotyczą dodanej witaminy lub minerału.

Kiedy iść do lekarza

Częste infekcje (np. kilka zapaleń zatok, oskrzeli lub płuc w ciągu roku), zakażenia o ciężkim przebiegu, gorączka utrzymująca się dłużej niż kilka dni, niezamierzona utrata masy ciała, przewlekłe zmęczenie czy powiększone węzły chłonne to powody do wizyty u lekarza, a nie do eksperymentów z suplementami. Nawracające zakażenia bywają objawem niedoborów, chorób przewlekłych lub zaburzeń odporności, które wymagają diagnostyki.

Podsumowanie

CBD zmienia aktywność komórek odpornościowych w warunkach laboratoryjnych i w modelach zwierzęcych, ale nie ma badań, które wykazywałyby korzyść dla odporności u ludzi. Nie wiadomo nawet, czy kierunek tego wpływu byłby korzystny. Dobrze opisane są natomiast interakcje z lekami i brak ustalonej bezpiecznej dawki — i to one powinny wyznaczać granice ostrożności.

CBD nie jest lekiem i nie zastępuje leczenia ani szczepień. Jeśli chorujesz przewlekle albo przyjmujesz leki, zwłaszcza wpływające na układ odpornościowy, o CBD porozmawiaj najpierw z lekarzem.

Zobacz także:

• CBD i witamina D3 — co je łączy, a co jest mitem
• CBD a stres — przegląd badań
• Czy CBD jest legalne w Polsce? Stan prawny
• Suplementy dla mężczyzn — co ma sens